Samsun-Bafra’nın Tarih Öncesi Mirası:

Samsun’un Bafra ilçesine bağlı İkiztepe Mahallesi’nde yer alan İkiztepe Höyüğü, Karadeniz Bölgesi’nin en önemli arkeolojik yerleşimlerinden biridir.

Adını “ikiz tepeler” anlamına gelen görünümünden alan site, aslında dört höyük ve bunlar arasındaki mezarlık alanından oluşur.

Kızılırmak Deltası’nın kuzeyinde, denize yaklaşık 7 km mesafede, deniz seviyesinden 20 metre yükseklikte konumlanan höyük, antik dönemde nehirin Karadeniz’e döküldüğü stratejik bir noktada bulunuyordu.

1944 yılında Dündar Tepe kazıları sırasında tesadüfen keşfedilen İkiztepe’de sistematik kazılar 1974’te İstanbul Üniversitesi öncülüğünde başlamış ve 2012’ye kadar sürmüştür.

2021’de yeniden başlatılan çalışmalar halen devam etmektedir.

Kazılarda 15 bine yakın arkeolojik buluntu ortaya çıkarılmıştır.

Bunlar Samsun Arkeoloji Müzesi ve Bafra Müzesi’nde sergilenmektedir.

Kronoloji ve Yerleşim

İkiztepe’nin en eski izleri muhtemelen M.Ö: 6. bin yıla (Neolitik- Kalkolitik geçiş) uzanır.

Yerleşim Geç Kalkolitik Çağ’dan (M.Ö: 4300-3200) başlayarak İlk Tunç Çağı’na (M.Ö: 3200-2000) kadar yoğun bir şekilde devam etmiştir.

Erken Hitit dönemine ait izler de görülür.

İkiztepe II tepesi en eski buluntuları barındırırken, en büyük tepe olan Tepe I’de son yıllarda yoğun kazılar yapılmaktadır.

Höyük, Karadeniz’in tarih öncesi dönemine ışık tutan nadir merkezlerden biridir.

Ahşap mimari kalıntıları, çanak-çömlek buluntuları, tekstil aletleri ve özellikle metal eserler dikkat çekicidir.

Bölgede dokumacılığın erken geliştiğini gösteren binlerce tezgâh ağırlığı bulunmuştur.

Arsenikli bakırdan yapılmış mızrak uçları, hançerler ve insan figürlü kabartmalar, hem teknoloji hem de inanç dünyası hakkında önemli ipuçları verir.

Kazılarda fosilleşmiş hayvan derisi kalıntılarıyla birlikte bulunan tunç hançerler, dönemin zanaat ustalığını yansıtır.

Mezar Buluntuları ve Toplumsal Yapı

İkiztepe’nin en çarpıcı yönlerinden biri mezarlık alanıdır.

İlk Tunç Çağı’na ait “hediyeli mezarlar” sosyal hiyerarşiye işaret eder.

Avcılara ve çocuklara ait mezarlarda mızrak uçları, kişisel eşyalar ve armağanlar bulunmuştur.

Yakın zamanda ortaya çıkarılan yaklaşık 5.000 yıllık bir kafatasında, Anadolu’da bilinen en eski trepanasyon (kafatası ameliyatı) örneklerinden biri tespit edilmiştir.

Bu bulgu, bölgede erken tıbbi bilgi ve cerrahi müdahalelerin varlığını gösterir.

Önemi ve Koruma:

İkiztepe, Karadeniz kıyısında tarım, hayvancılık, balıkçılık ve ticaretle geçinen toplulukların yaşamını aydınlatır.

Hitit öncesi dönemlerde bölgenin kültürel ve ekonomik merkezi olduğuna dair güçlü kanıtlar sunar.

Buluntular, Anadolu ile Kafkasya ve Karadeniz çevresi arasındaki etkileşimleri de belgelemektedir.

Günümüzde İkiztepe, hem bilimsel araştırmalar hem de turizm potansiyeli açısından değerlidir.

Kazıların devamı, yeni teknolojilerle (DNA, izotop analizleri vb.) daha fazla sır ortaya çıkaracaktır.

Bu antik kent, Samsun-Bafra’nın tarih öncesi mirasını Türkiye ve dünya arkeolojisine kazandırmaya devam etmektedir.

İkiztepe Höyüğü, “ikiz tepeler”in ardında binlerce yıllık insan hikâyesini saklayan, Karadeniz’in sessiz tanığıdır.

Ziyaretçiler için de ilham verici bir tarih yolculuğu sunar.

Bir sonraki yazımızda görüşene dek, Esen kalın.

RAMAZAN ATASOY