Bursa Sarayı (Bey Sarayı), Osmanlı Devleti'nin ikinci padişahı Orhan Gazi tarafından, 1326 yılında Bursa'nın fethinden hemen sonra Tophane semtinde inşa ettirilmiştir. Osmanlı'nın ilk sarayı olma özelliğini taşıyan bu yapı, I. Murad döneminde genişletilmiş ve geliştirilmiştir.

"Bey Sarayı'nın kapısına Rusya'da rastladım"

Yakın Zamanda Vefat eden Ünlü Tarihçi İlber Ortaylı hocamız Topkapı Saray müzesinde müdür iken gittiği Rusya'da müzede gezer iken Bey Sarayı'nın kapısını gördüğünü söylemişti.

Bursa'da orduevinin altında bulunan Bey Sarayı'nın orijinal kapısına St. Petersburg'daki bir müzede sergileniyor."

Osmanlı Devleti ilk tam teşekküllü bir Saray'a Bursa'da sahip oluyor.

Kazı ve restorasyon aşaması yılan hikayesine dönen sarayın hakkında bilgiler bulacağınız güzel bir yazı olmasını diliyorum.

Bursa en büyük darbelerini aldığı yıllar Timur istilası dönemi ve 1855’li yıllardaki büyük depremlerdir.

Timur istilasından sonra yine daha da ihtişamlı olarak yapılan saray son büyük depremde önemli ölçüde hasar görmüş.

Timur Bursa'yı yağmaladığında Bursa bey sarayının kapısını dahi götürmüştür.

Saraydan geriye sadece 3 farklı noktada kalıntılar kalmış fakat bunlar da korunamamış, hatta en net Tophane saat kulesi tarafından rahatlık ile orjinal duvar görülmektedir. Ancak herhangi bir taş parçasıymış gibi yok olmaya terk edilmiştir!

Bursa Sarayı’nın bir diğer özelliği olarak, Tarihte doğum yeri Edirne olarak bilinse de Osmanlı’nın büyük hükümdarı Fatih Sultan Mehmed Han’ın doğduğu saray olduğu iddia edilmekte.

1365'te başkentin Edirne'ye taşınmasına karşın Bursa Sarayı canlılığını korudu. 1453'te İstanbul fethedildikten sonra bu yapı eski ihşamını kaybetti.

Hatta daha çok İstanbul'da ve Edirne'de sorun yaşayan Saray erkanının sürgün ve ya kafa dinleme yeri oldu Bursa...

Bursa Bey Sarayı'nda Orhan Gazi'yi ziyaret eden Seyyid Kâsım el-Bağdâdî, saray hakkında önemli ipuçları verir:

"(Sultan Orhan) kendisine geliş haberim ulaşınca saltanat tahtından ileri atılıp hemen beni karşıladı; ecdadımın hakkına riayet için bana izzet ü ikramda bulundu. Saltanat sarayının avlusunda karşılaştık, baş ve el ile kimimiz kimimizle selâmlaştık. Beraberce saltanat tahtının bulunduğu yere doğru yürüdük. Bana: 'Buyurun, ona çıkın!' dedi. …Sultan Orhan saltanat divanında tek başına bulunuyordu. Bu esnada Vezirü'l-aʿzam İbrahim Paşa ve Şeyhü'l-İslam ise kapının arkasında, ayakta duruyorlardı."

Bu ifadelerden sarayda sultanın bir taht odası olduğu anlaşılır.

Romalı yazar Genç Plinius'un mektuplarında bahsettiği, Prusa kentinde prokonsülün görev yaptığı ve konakladığı konukevi'nin daha sonra Bizans tekfuruna hizmet ettiği düşünülür.Saray, kentin Bizanslılar devrindeki dinî merkezi Aya Elias Manastırı'nın hemen batısında idi. Araştırmacılara göre Osmanlılar 6 Nisan 1326'da, -o devirde Hisar semtinden ibaret olan - şehri fethettikten sonra Hisar içindeki Tekfur Sarayı'nı kullanmış; Orhan Gazi döneminde Osmangazi türbesi inşaa edilir iken Saray'da restorasyon yapılmıştır.

Sarayın Hasbahçelerinde Gondol sefası yapıldığını yazan seyyahlar olmuştur.

Pınarbaşı mesire alanı gözönüne alınınca seyyahların yazdığı gerçek diyebiliyoruz.

Bursa Bey sarayında çok hadiseler yaşandığı bilinen hakikat, Firdevsi Tavil'in Kitabı bu sarayda yakıldı. Devrin alimlerinden Firdevsi Tavil'in ünlü kitabı namı Saray'a ulaşınca Saray'a davet edilir. Kitap Emir Sultan ve Sultan Yıldırım tarafından incelenir ve sakıncalı bulunur. Yarısı yakılır.

İşte bu olay sonrası Balıkesir'li Firdevsi İran'a göç eder.

Osmanlı ülkesine bir daha dönmez.

İstanbul Fethi öncesi Bursa ve Edirne sarayı faaldir. Fatih Sultan Mehmet çocukluğunda defalarca Bursa'ya gelip gitti .

Bursa'da pek çok eseri var.

II. Mehmet, Doğu seferleri sırasında birkaç kez Bey Sarayı'nda konakladı. Saray, II. Mehmet'in oğulları Cem Sultan ile II. Bayezid arasındaki taht mücadelesi sırasında ve II. Bayezid'in oğulları arasındaki mücadele sırasında kullanıldı. Yavuz Sultan Selim'in Şehzade Ahmet ile mücadelesi sırasında 1512 kışında Bursa'da konaklamasından sonra yaklaşık yüzyıl boyunca saray hiçbir Osmanlı sultanını ağırlamadı.I. Ahmet, bir isyanı bastırmak için Bursa'ya geldiği 1605 yılı Aralık ayında, oğlu IV. Murad ise 1633 yılındaki kısa bir ziyaret sırasında Bey Sarayı'nda konakladı.

Saray, hanedan üyeleri tarafından kullanılmasa da çeşitli saray görevlilerini barındırdı. Bursa çevresinden elde edilen buğday, sarayın ambar-ı hassa kısmında depolanmakta, simithanede işlenmekte idi. İstanbul'a gönderilmek üzere helvahanede şerbet, turşu ve rub adı verilen bir çeşit meyve suyu hazırlanmakta idi.

1861 yılında Suphi Bey başkanlığındaki kurul, Bursa haritası çalışmaları yapılırken on yedi kuleli bir güvenlik duvarıyla çevrilen sarayın ve çevre duvarının bazı bölümleriyle temellerinin planını çıkarmıştır.

1855 depreminden sonra sarayla mescidin ayakta kalan son kalıntılarının tamamen tahrip olduğu düşünülür.

Biz Bursa'lıların övüne övüne Osmanlı Torunuyuz deriz. Amma velakin gelin görün ki Bir bey sarayına sahip çıkamamışız.

Timur aslında yaptığı yağma ile acı gerçeği yüzümüze vurmuştur. Timur Hakkında ileri geri konuşanlar vijdanlarına bir danışsalar ne olur?

Tarihini bilmeyen milletler yok olmaya mahkûmdur.

Kaynak: Fikriyat Dergisi Bey sarayı maddesi.