Türk topluluklarında kadın, tarihsel süreç boyunca toplumsal yapının temel unsurlarından biri olarak varlığını sürdürmüş ve saygın bir konumda yer almıştır. Türk kültüründe kadın, özellikle bereketin ve üretkenliğin sembolü olarak görülmüş; bu yönüyle toplum içerisinde saygı ve hürmete layık kabul edilmiştir. Kadın, yalnızca biyolojik anlamda doğurganlığın değil, aynı zamanda yeniden doğuşun, çoğalmanın ve soyun devamlılığının simgesi olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda kadın; sevgili, eş ve anne kimlikleriyle toplumsal hayatın merkezinde yer almıştır. Ancak bu roller arasında özellikle “anne” kimliği, ataerkil toplumsal yapıların baskın olduğu dönemlerde dahi yüksek saygınlığını koruyan en önemli konumlardan biri olmuştur.

Eski Türk inanç ve mitolojik tasavvurlarında kadın figürü kutsal bir mahiyet kazanmıştır. Kadının kimi anlatılarda gökten inen bir ışık huzmesiyle ortaya çıkması ya da bir ağacın kovuğundan doğması gibi motifler, onun ilahi ve kutsal bir kökene sahip olduğuna dair sembolik bir anlatım sunmaktadır. Bu anlatıların içinde gök ve ağaç unsurları önemli bir işlev üstlenmektedir. Gök, kutsallığın ve ilahi kaynağın göstergesi olarak kabul edilirken; ağaç ise yaşamın sürekliliğini, doğurganlığı ve yeniden doğuşu temsil eden simgesel bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır.

Eski Türk toplum yapısında kadının toplumsal hayat içerisindeki konumu oldukça güçlü ve özgürdür. Türk kadını, birçok çağdaş toplumda görüldüğü gibi haklardan yoksun bırakılmış veya edilgen bir konumda bulunan bir toplumsal grup olarak değerlendirilmemiştir. Aksine kadın, toplum içerisinde özgür bir birey olarak yer almış ve saygı görmüştür. Aile hayatında da erkekle birlikte aktif rol üstlenen kadın, yalnızca ev içi faaliyetlerle sınırlı kalmamıştır. Kadın, aile yaşamının farklı alanlarında erkekle birlikte hareket etmiş; günlük yaşamın birçok etkinliğine katılmıştır. Nitekim kadınların erkeklerle birlikte ata binmesi, silah kullanması, avcılıkla uğraşması ve güreş gibi fiziksel faaliyetlerde bulunması bu durumun önemli göstergeleri arasında yer almaktadır (Koca, 2002: 9).

Sonuç olarak,

Tarihsel ve kültürel veriler, Türk toplumlarında kadının yalnızca aile yapısının bir parçası değil, aynı zamanda toplumsal düzenin kurucu ve sürdürücü unsurlarından biri olarak değerlendirildiğini göstermektedir. Bereket, doğurganlık, soyun devamı ve yeniden doğuş gibi kavramlarla ilişkilendirilen kadın, mitolojik anlatılarda da kutsallık atfedilen bir varlık olarak tasvir edilmiştir. Eski Türk toplumsal yapısında kadının özgür bir birey olarak kabul edilmesi ve aile ile toplumsal yaşamın çeşitli alanlarında erkekle birlikte aktif rol üstlenmesi, kadına verilen değerin önemli göstergeleri arasında yer almaktadır. Bu durum, Türk kültür tarihinde kadının saygın ve etkin bir konuma sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Bu tarihsel ve kültürel arka plan, günümüzde kadınların toplumsal hayattaki yerinin ve haklarının önemini daha iyi kavramayı mümkün kılmaktadır. Her yıl Dünya Kadınlar Günü olarak kutlanan 8 Mart, kadınların toplumsal, ekonomik, kültürel ve siyasal alanlardaki hak mücadelesini hatırlatan ve bu konudaki farkındalığı artırmayı amaçlayan önemli bir gündür. Bu gün, yalnızca kadınların tarih boyunca elde ettiği kazanımları anmak için değil, aynı zamanda toplumsal eşitliğin güçlendirilmesi ve kadınların yaşamın her alanında daha etkin biçimde yer alabilmeleri için gerekli bilincin geliştirilmesi açısından da büyük önem taşımaktadır.

Dolayısıyla Türk kültür tarihinde kadına atfedilen saygın ve değerli konum ile günümüzde kadın hakları konusunda yürütülen çalışmalar arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. 8 Mart Dünya Kadınlar Günü, bu tarihsel mirası hatırlatmak ve kadınların toplumsal yaşamın her alanındaki varlığını desteklemek açısından anlamlı bir sembol niteliği taşımaktadır.

Emine Taş